Astronomia 1/2026 (163)

Uwaga! Produkty cyfrowy (PDF) 

Kosmiczny pościg

Na co dzień nie czujemy ruchu. Siedzimy, czytamy, patrzymy w ekran albo w nocne niebo i mamy wrażenie stabilności. Tymczasem wszystko, co znamy – Ziemia, Słońce, Droga Mleczna – pędzi. I to szybciej, niż podpowiada nam intuicja. W numerze postanowiliśmy przyjrzeć się temu kosmicznemu pościgowi z bliska: dokąd zmierza nasza Galaktyka, co ją przyciąga, a co – być może – odpycha, i jak bardzo zmienia się nasz „adres we Wszechświecie”.

Tematem przewodnim styczniowej „Astronomii” jest wielkoskalowy ruch materii: Droga Mleczna w nurtach Laniakei i w cieniu Wielkiego Atraktora. To opowieść o Wszechświecie widzianym nie jako statyczna mapa punktów, lecz jako dynamiczna rzeka galaktyk, płynących po niewidzialnych strumieniach grawitacji. To także historia odkrycia, które przewartościowało nasze wyobrażenie o kosmicznym sąsiedztwie i pokazało, że nawet supergromady nie są trwałymi wyspami, lecz chwilowymi strukturami w coraz szybciej rozszerzającej się przestrzeni.

Ale „kosmiczny pościg” to nie tylko teoria i skale setek milionów lat świetlnych. W tym numerze zaglądamy również tam, gdzie tempo wydarzeń mierzy się dniami, godzinami, a czasem sekundami. Relacjonujemy rekordowy rok SpaceX, kolejne kroki programu Artemis, ekstremalne zbliżenia sondy Parker Solar Probe do Słońca oraz przelot trzeciego w historii potwierdzonego gościa spoza Układu Słonecznego – komety 3I/ATLAS. To przypomnienie, że astronomia i astronautyka żyją dziś w rytmie niemal ciągłych przełomów.

Nie zabrakło także miejsca na kulturę i refleksję. W wywiadzie z Przemysławem Rudźiem kosmos staje się przestrzenią spotkania nauki, muzyki i filozofii, a w działach lżejszych wracamy do klasycznych gier, filmów science fiction i konkursu na opowiadanie SF – bo wyobraźnia od zawsze była jednym z najważniejszych silników eksploracji.

Styczeń to dobry moment, by spojrzeć w niebo z nowej perspektywy. Ten numer „Astronomii” jest zaproszeniem do takiego spojrzenia: szerokiego, dynamicznego i pozbawionego złudzeń stabilności. Bo we Wszechświecie nic nie stoi w miejscu – a my jesteśmy jego częścią, nawet jeśli czasem o tym zapominamy.

SPIS TREŚCI

ASTRONEWS
Wieści ze świata astronomii i astronautyki
– Long March 12A – chiński krok ku rakietom wielokrotnego użytku
– Artemis II – start na początku lutego
– Rekordowy grudzień SpaceX
– Przelot międzygwiezdnej komety 3I/ATLAS
– Parker Solar Probe – 6,2 mln km od „piekła”

CIEKAWOSTKI ASTRONOMICZNE
Cytrynowa planeta WASP-103b
Uciekająca czarna dziura
Rekord prędkości Parker Solar Probe
Ślady życia na Marsie?
Asteroida Bennu i składniki życia
Prekursory życia w innej galaktyce
„Szum” fal grawitacyjnych
TRAPPIST-1e i brak atmosfery

TEMAT NUMERU
Kosmiczny pościg
Droga Mleczna w nurtach Laniakei i cieniu Wielkiego Atraktora
– Wielka ucieczka Drogi Mlecznej
– Wielki Atraktor i Supergromada Shapleya
– Laniakea – niezmierzone niebo
– Odpychacz Dipolowy
– Czy dogonimy Wielki Atraktor?

KOSMOS W NUTACH I SŁOWACH
Wywiad: Przemysław Rudź
Rozmowa o astronomii, muzyce, edukacji i przyszłości eksploracji kosmosu

KONKURS
Konkurs na opowiadanie science fiction

KALENDARIUM ASTRONOMICZNE
Kalendarium – styczeń 2026
Kalendarz astronomiczny 01/2026
Styczniowe roje meteorów

OBSERWACJE
Obserwujemy planety
Niebo poranne – widziane z centralnej Polski
Niebo wieczorne – widziane z centralnej Polski

AKTUALNOŚCI ZE ŚWIATA KOMET
Komety styczniowego nieba
– 24P/Schaumasse
– 29P/Schwassmann-Wachmann
– 3I/ATLAS

CIEKAWE OBIEKTY MGŁAWICOWE
Gromady otwarte w Rufie
– M47
– M46
– NGC 2423
– NGC 2414
– NGC 2425

GRALNIA
K240 – strategiczna kosmiczna kolonizacja

NA WIELKIM EKRANIE
Zapowiedzi filmów science fiction 2026
– Project Hail Mary
– Dune: Part Three
– The Mandalorian and Grogu
– Supergirl
– The Dog Stars
– Flowervale Street
– Good Luck, Have Fun, Don’t Die
– Mercy
– Control Room
– Cold Storage